Ostatni fotel po prawej stronie

Pogromcy duchów

2011-09-04T16:24:00.002+02:00

Przeprowadzka

2011-01-31T00:46:00.003+01:00

Ze względu na kłopoty techniczne z kontem Blogerowym, zdecydowałem się przenieść "Ostatni fotel po prawej stronie" na stałe pod nowy adres:

http://michaloleszczyk.tygodnik.onet.pl/

Adres Blogerowy pozostanie aktywny jako archiwum tekstów sprzed lutego 2011

Pozdrawiam!
Michał Oleszczyk

Rozmowa o filmach roku

2011-01-18T12:17:00.001+01:00

Zapraszam do lektury rozmowy Piotra Dobrego i mojej o filmach roku na portalu... filmroku.pl .

Niestety, link otwiera się tylko w niektórych przeglądarkach, co jest wynikiem błędu technicznego, ale niezależnego ode mnie.

Rozmowa znajduje się tutaj; trzymam kciuki, by udało się ją Państwu otworzyć!

I Love You, Phillip Morris (2009; Ficarra, Requa)

2011-01-13T23:25:00.003+01:00

Ocena: **1/2

Nadgoniłem na DVD zeszłoroczną zaległość, czyli I Love You, Phillip Morris (2009) Glenna Ficarry i Johna Requa’y. Co prawda polski dystrybutor dołożył wielu starań, by zakamuflować homoseksualizm głównych bohaterów (streszczenie na okładce jest małym arcydziełem ekwilibrystyki), ale i tak film był w polskich kinach na kilka miesięcy przed premierą amerykańską, co jest swoistym ewenementem.

Film jest komedią o nałogowym kłamcy Stevenie (Jim Carrey), który zakochuje się bez pamięci w ryżym wrażliwcu, tytułowym Phillipie Morrisie (Ewan McGregor). Fakt, że para poznaje się w więzieniu, pozbawionym – mocą filmowego cudu – jakiejkolwiek seksualnej przemocy między więźniami, od razu uwalnia całość od wymogów realizmu. (Mimo zakorzenienia filmu w prawdziwych wydarzeniach.) Skąpany w cukierkowych kolorach Phillip Morris… wygląda dokładnie tak, jakby za kamerą stał sam Steven: jego matactwa i wykoślawienia są malowane grubymi, zamaszystymi pociągnięciami. Więzienie jest schludne i przytulne, bo to właśnie tam Steven utonął w oczach Phillipa – a że nie ma dlań nic piękniejszego, budowane wokół kadry muszą im dorównać.

Obsadzenie Carreya w roli głównej było natchnioną decyzją, która wszakże ma swoją cenę. Z jednej strony Carrey bezwstydnie „pedałuje” – cieszy się gejowskimi manieryzmami i stereotypami, ogrywając je do nieprzytomności (myślę, że osoba uprzedzona wobec homoseksualistów wytrzyma na filmie góra dziesięć minut). Jest w jego aktorskiej szarży zaraźliwa radość wybitnego parodysty, która wszakże ujmuje trochę wiarygodności jego uczuciu do Phillipa. Mankament ten staje się tym dotkliwszy, jeśli zestawić go z prościutką, ale niesłychanie ujmującą kreacją McGregora – jego oczy rozświetlają się, ilekroć w pobliżu jest Steven, ale nie staje się to pretekstem do żadnych wygłupów. Carrey „gra geja” – znać w nim oczekiwanie na aplauz za „odwagę”. McGregor gra postać: delikatnego, niewinnego i zakochanego po uszy mężczyznę, który pechowo wybrał sobie na męża krętacza.

Film jest grubo ciosaną farsą, w której nawet umieranie na AIDS staje się pod koniec gagiem. Chwilami ogląda się Phillipa… trochę jak Arizonę Juniora (1987) braci Coen: bezczelne gawędziarstwo i celowa przesada są głównym motorem filmu. Jeśli czegoś zabrakło, to wyraźniejszego wyeksponowania głównego (acz podskórnego) tematu: całkowitej nieumiejętności Stevena do mówienia prawdy i budowania więzi z ludźmi i rzeczami. Rozczarowanie Stevenem, jakie Phillip raz po raz okazuje, zbyt łatwo zostaje przez twórców zamiecione pod dywan. Gdyby nie ten retusz, byłby to znakomity film o najbardziej zwariowanej wierności w dziejach: oddaniu, jakie szubrawiec żywi do anioła – i vice versa.

Polskie kino 2010

2011-01-07T23:25:00.000+01:00

Na zaproszenie Restartu kilkunastu krytyków skomentowało polskie kino A.D. 2010. Wśród licznych kolegów znalazł się i mój głos; zapraszam do lektury!

Zgon na pogrzebie (2007, Oz)

2011-01-07T22:45:00.003+01:00

Farsa dzieli z melodramatem dwie cechy: bardzo łatwo nią wzgardzić i bardzo trudno się jej oprzeć. Materiał jest zawsze ten sam (seks, pieniądze, animozje), tak jak i jego obróbka (spiętrzyć, zamieszać, zdetonować) – a jednak raz po raz wybuchamy śmiechem. Farsa jest bezwstydna w swej familiarności, ale jest także nieunikniona: uwalnia napięcie powstałe w codziennym obcowaniu z innymi gatunkami, które zazwyczaj starannie chowają własne szwy i ściegi. Farsa obnosi je na wierzchu, nie każe w siebie wierzyć – i w tym jej siła.

Zgon na pogrzebie (2007) to farsa w formie najczystszej, co stanowi i komplement, i zarzut. W pierwszej scenie pracownik domu pogrzebowego prosi o identyfikację zwłok. Kiedy ta wypada negatywnie, słyszymy krótkie: „Cholera, przywieźliśmy nie tego…!”. I cały film wygrany jest na tym właśnie rejestrze: czarny humor w stylu angielskim, przeplatany wyspiarską flegmą w sprawach łóżkowo-rodzinnych. Flegmą, rzecz jasna, pozorną.

Film ten wyreżyserował Frank Oz, jak zawsze poprawny w inscenizacji, ale i jak zawsze nadzwyczajny w pracy z aktorami (sam zresztą gra częściej niż reżyseruje: głos Świnki Piggy z Muppetów należy właśnie do niego). Jest tu wiele świetnych kreacji, z których co najmniej dwie – Andy’ego Nymana i Alana Tudyka – są małymi arcydziełami aktorstwa komediowego. Zwłaszcza Nyman (niezapomniany nudziarz z dostępnej na DVD wybitnej Redukcji [2007]) ślizga się od wytrzeszczu do senności, od hipochondrii do przerażenia – i z powrotem – z lekkością godną najlepszych; zwłaszcza Aleka Guinnessa.

Nasza reakcja na ten film będzie miała dużo wspólnego z naszym stosunkiem do cechy charakteru zwanej jowialnością. Jeśli tę ostatnią można zdefiniować jako dostatek śmiechu przy niedostatku świeżości – to to samo odnosi się do Zgonu na pogrzebie. Klocki te same, wzór ten sam. Ale frajda – całe szczęście - też.

PS. Jest już remake (sic!) tego filmu, tym razem pod batutą Neila LaBute’a. Nie zdążyłem go jeszcze obejrzeć – czy ktoś z Was go widział?

Klatka po klatce: "The Social Network" (2010, Fincher)

2011-01-01T17:17:00.000+01:00

Film Finchera mógłby swobodnie pożyczyć tytuł od innego zeszłorocznego hitu, czyli od Incepcji (2010) Nolana. Obydwa filmy celebrują (Nolan wręcz fetyszyzuje) ludzką pomysłowość jako taką. Incepcja Zuckerberga – ów moment, w którym rodzi się w nim pomysł na Facebooka – dzięki wysiłkom Finchera stała się dla nas centralnym wydarzeniem ekranowym ostatnich lat. Dekada zaczęła się od (jakże „filmowego”!) zawalenia się dwóch wież symbolizujących światowy biznes. Skończyła się (jakże „niefilmowym” i „przegadanym”!) portretem człowieka, który swe biznesowe imperium buduje nie wzwyż (stalą, szkłem i złotem), tylko w głąb: zaszczepiając je w naszym własnym odruchu „sprawdzenia poczty” i „bycia w kontakcie”.

(…)

Całość tekstu dostępna jest na portalu Stopklatka.pl; zapraszam!

Film roku 2010

2010-12-29T20:52:00.002+01:00

Koniec roku, czas na podsumowania! Tym trudniej o nie w świecie kina, że kanały dystrybucyjne (o różnym zasięgu i stopniu legalności) nie pokrywają się ze sobą. Postanowiłem zatem, że moje tegoroczne Top 10 niezważające na to, czy film miał w Polsce dystrybucję kinową, czy też nie umieszczę tylko na swoim angielskim blogu. Można je znaleźć tutaj.

Poniżej natomiast lista dziesięciu najlepszych filmów (oczywiście w porządku wartościującym, „od najlepszego”), jakie miały swą kinową dystrybucję w Polsce w 2010 roku:

1. Głód (McQueen)

2. Co wiesz o Elly? (Farhadi)

3. Oczy szeroko otwarte (Tabakman)

4. Fantastyczny pan Lis (Anderson)

5. Lourdes (Hausner)

6. The Limits of Control (Jarmush)

7. Poważny człowiek (Coen)

8. The Social Network (Fincher)

9. Autor widmo (Polański)

10. Wyjście przez sklep z pamiątkami (Banksy)

Zostałem ponadto zaproszony do ułożenia listy na portalu Film Roku, gdzie obowiązywała dodatkowa zasada, zgodnie z którą filmy nie mogły się powtarzać na listach kolejnych respondentów. Powstała w konsekwencji lista oddalona od mojego prawdziwego Top 10, ale wciąż – jak myślę – wskazująca na ciekawe tytuły tegoroczne, których nie wolno przegapić.

Na stronie FilmuRoku wkrótce pojawi się też moja i Piotra Dobrego rozmowa, w której mówię więcej o Głodzie McQueena i wyjaśniam, czemu uważam go za najważniejszy film ubiegłego roku na polskich ekranach.

Co oglądają polscy reżyserzy?

2010-12-18T16:53:00.001+01:00

Niektóre pomysły warto kraść. Marzy mi się na przykład, by któryś z polskich periodyków filmowych powielił koncept obecny od kilku lat w amerykańskim dwumiesięczniku „Film Comment”. Otóż w każdym numerze jest tam drukowana (co najmniej jedna) tabelka pt. „The Last 10 Films I’ve Seen”; rodzaj uproszczonego kwestionariusza Prousta z jednym tylko pytaniem, kierowanego do rozmaitych filmowców.

I tak w najnowszym numerze pisma (6/10) można dowiedzieć się na przykład, jakie dziesięć filmów obejrzał ostatnio rumuński reżyser Cristi Puiu, autor wielkiej Śmierci pana Lazarescu (2005) i ponoć równie interesującej Aurory (2010). Dziesiątka prezentuje się następująco:

On the Bowery (1957, Rogosin)

Kobieta bez głowy (2008, Martel)

Jak ukraść milion dolarów (1966, Wyler)

Martwa natura (2006, Zhangke)

Diary (1973-83, Perlov)

Red Road (2006, Arnold)

Noc generałów (1967, Litvak)

Rogue Male (1976, Donner)

Ucieczka gangstera (1972, Peckinpah)

Noc iguany (1964, Huston)

Lista ta wiele wyjaśnia; przede wszystkim zaś wskazuje na to, że Puiu jest filmowcem spragnionym kina – w całej jego gatunkowej rozpiętości. Dla niego nie ma sprzeczności (co nie znaczy, że nie ma też różnic!) między Wylerem a Rogosinem, Zhangke a Litvakiem. Ze wszystkiego można się bowiem uczyć; każda wyspa w archipelagu kina ma swój własny dialekt – a adept sztuki reżyserskiej winien posiąść nie tylko jeden z nich, ale możliwie jak najwięcej elementów każdego.

Być może trzeba oglądać filmy tak różnorodne, jak Puiu, żeby nakręcić film tak krystalicznie własny, jak Śmierć pana Lazarescu.

I teraz pytanie: gdyby jakiś polski miesięcznik faktycznie przepytał polskich filmowców w ten sam sposób, jakie byłyby rezultaty…? Obawiam się, że mizerne. Większość polskich reżyserów (a sąd opieram na kręconych przez nich filmach) ogląda mało (i byle) co. 10 ostatnich filmów obejrzanych przez Marcina Wronę…? Sądząc z Chrztu (2010), byli to Chłopcy z ferajny (1990) ustawieni na replayu. Przez Feliksa Falka…? Zapewne jakiś Bergman nagrany z TVP2 w 1993 roku. Przez Zanussiego…? Chyba tylko własne Barwy ochronne (1977).

Jakub Socha pisał kiedyś pięknie o „kinie otwartym na świat” w wydaniu Tarantino i kinie „zamkniętym” w wydaniu Zanussiego. Lista Puiu, a także każda bez wyjątku lista publikowana przez „Film Comment” ujawnia, że odnoszący światowe sukcesy twórcy oglądają kino bez zgubnego monoteizmu, jaki przebija z wielu polskich sądów. Philippe Grandrieux – twórca najbardziej hermetycznych wizualnie dzieł ostatnich lat – wymienił dla „FC” zarówno Zaćmienie (1962) Antonioniego, jak i Bosonogą contessę (1954) Mankiewicza.

Tymczasem w Polsce toczy się wieczny (i nierozstrzygalny) spór o to, czy należy kręcić „dla ludzi” czy „na festiwale”. Czy „opowiadamy”, czy „kontemplujemy”? To fałszywa alternatywa. Dziesiątki „Film Commenta” ujawniają, że wybitny reżyser to ten, który chłonie kino (całe kino), tak by pod koniec dnia przemówić językiem, jakiego nikt wcześniej nie słyszał.

Nasi reżyserzy zamykają się w swej ulubionej celi, recytują święte teksty pokochane piętnaście lat wcześniej w szkole filmowej, po czym wytaczają się na zewnątrz, jąkają pożyczone monosylaby – i wmawiają nam, że „kręcą kino dla ludzi, nie dla krytyków”. Żaden z wyżej wymienionych twórców nigdy nie powiedział niczego podobnego, a ich filmy ogląda cały świat.

Pogrzebany (2010, Cortés)

2010-12-16T00:07:00.000+01:00

Film Rodrigo Cortésa jest – o ile to możliwe – jeszcze bardziej klaustrofobiczny niż niedawny Liban (2010), oparty na podobnym ograniczeniu przestrzennym. O ile jednak w Libanie swoistym ratunkiem były obrazy z czołgowego peryskopu, o tyle w Pogrzebanym nie ma już nawet tego. Ogromna presja, jakiej poddany zostaje główny bohater – a za nim widz i odtwarzający główną rolę Ryan Reynolds – chwilami ma wymiar fizyczny i byłaby trudna do zniesienia, gdyby nie rozbłyskujący tu i tam (wisielczy) humor.

(…)

Całość tekstu na łamach „Przekroju”; zapraszam!

Zaplątani (2010; Greno, Howard)

2010-12-14T10:19:00.001+01:00

Ocena: **1/2

Zaplątani to pięćdziesiąty pełnometrażowy film animowany wytwórni Walta Disneya – i zarazem pierwszy, który mógłby spokojnie dzielić tytuł z wczesnym Fassbinderem (bądź późną Julią Roberts). Oryginalne Tangled jest nawet duszniejsze od polskiego odpowiednika. Takie widać mamy czasy, że główna manufaktura pochłanianych masowo baśni boi się źródłowej „Roszpunki”, w której czuć za dużo naftaliny, by dało się z niej zrobić z wypasioną tapetę na iPada.

Jubileusz jest tak okrągły, że chciało by się dostrzec w Zaplątanych summę dotychczasowych osiągnięć wytwórni – coś jednak w tym przeszkadza. Film (mimo że zdumiewający w 3-D) ma monotonną paletę barwną, rozpiętą między złotem a różem, z minimalną ilością grantów i zieleni (wygląda jak fuzja światów Barbie i Mojego Małego Kucyka). Co ważniejsze nawet, ton całości jest zabójczo niespójny. Wiadomo, że nieszczęsny Shrek (2000) przeorał pole ekranowych baśni na tyle skutecznie, że nie mogą się one obejść bez stukilowej autoironii – ale to, co dzieje się z tą ironią w Zaplątanych, świadczy o niezdecydowaniu twórców.

Kiedy Roszpunka ucieka ze swej wieży, zamiast doświadczyć uwznioślenia, zaczyna chlipać jak mieszkanka Beverly Hills 90210 na kozetce u szkolnego psychologa. Czy mama się obrazi; czy mama się zeźli…? Momenty radości są przeplatane terapeutyczną gadaniną – w całej scenie nie ma nawet grama tej niemądrej, cudownej radości, jaką pamiętamy choćby z sekwencji dywanowej przejażdżki w Aladynie (1992), z oscarowym „The Whole New World” w tle. Twórcy Zaplątanych boją się przygody, bo mogłaby ona zostać odebrana jako wyraz staroświecczyzny. Dlatego przygoda co chwilę jest w ich filmie podważana autoironicznym komentarzem (już w pierwszych słowach, jakie padają zza kadru, wprowadzając widza w akcję, co drugie zdanie jest na poziomie meta – „Wiem, że to głupie, no nie, ale opowiadam dalej”). Od pierwszej sceny odmawia się nam prawa do bycia oczarowanym.

Nie ma takiej aparatury, która pomogłaby nam zmierzyć, jak głęboki wpływ wywarły animacje Disneya na zbiorową wyobraźnię całego globu. Można się co najwyżej spierać, kto wygrywa w tej konkurencji: Disney czy Spielberg? Ale nawet tutaj wcześniej czy później pojawi się argument nie do zbicia: Disney żyje życiem pośmiertnym i wciąż składa swój zamaszysty podpis pod rozdętą wersją bawarskiego zamku Ludwika II – nie wiemy, czy podobne zwycięstwo nad czasem stanie się udziałem Spielberga.

Disney uformował – na dobre i na złe – nasze wyobrażenia o wyobraźni jako takiej. Wytyczył jej granice, wydeptał główne jej ścieżki, które od jego dni uczęszczane są na masową skalę. Disney podpowiada nam od naszych najmłodszych lat, jak wygląda błogostan i jak wygląda piekło na ziemi. Od cukrowej waty wizualnej (obłoczki, gwiezdny pył Dzwoneczka), poprzez wielkookie rozgadane jelonki z długimi rzęsami, do zbiorowych traum wdzierających się w psychikę całych pokoleń niczym rozżarzone żelazo. Śmierć matki Bambiego, śmierć ojca Simby, obłęd matki Dumbo – Disney zawsze wie, w które dziecięce żebro uderzyć, żeby zabolało najmocniej, a siniak nie zagoił się nigdy. (Na seansie Zaplątanych dziewczynka siedząca za mną płakała z przejęciem, gdy Roszpunka trzymała krwawiącego Julka w ramionach.)

Księżniczka i żaba (2009) była wspaniałym powrotem studia do formy – zaraźliwa energia musicalowa połączona była z wodewilową strukturą kolejnych gagów, a przy tym wszystkim postać główna była równie zdeterminowana, jak Bella w Pięknej i bestii (1991) czy czworonożna mama ze 101 dalmatyńczyków (1961). Roszpunka jest – no właśnie – zaplątana, nie tyle w swe złote loki, co w niezdecydowanie twórców, pragnących być ziomalami i bajarzami w jednym.

Piątek jedenastego

2010-12-11T11:03:00.000+01:00

Phoenix, stan Arizona… Piątek, 11 grudnia… 14:43…

Takim napisem, rzuconym na arcydługie ujęcie Phoenix właśnie, rozpoczyna się Psychoza (1960) Alfreda Hitchcocka, czyli najokrutniejszy filmowy żart w dziejach kina.

Biedna Marion Crane, ryzykująca własną wolność w akcie miłosnej ofiary, a następnie postanawiająca oddać pierwszeństwo sumieniu, ginie w połowie filmu: wbrew prawidłom dramaturgii, moralności – i mitologicznego porządku opowieści o zwycięsko odpartym pokuszeniu.

A wszystko zaczęło się równo 50 lat temu: 11 grudnia, o 14:43…

Kino krytyka: "Death Proof" (2007, Tarantino)

2010-12-09T12:51:00.000+01:00

Dziś wieczorem (9 grudnia, g. 20:00) zapraszam na specjalny pokaz w krakowskim kinie Agrafka. W ramach cyklu „Kino krytyka” poproszono mnie o wybranie tytułu, który chciałbym obejrzeć na dużym ekranie. Wybrałem Death Proof Quentina Tarantino, przed którym wygłoszę kilka słów wstępu.

Do zobaczenia!

Klatka po klatce: Kevin sam w domu (1990, Columbus)

2010-12-02T13:36:00.001+01:00

Choć trudno w to uwierzyć, w te święta minie dwudziesta rocznica premiery filmu, który zmienił nie tylko moje życie, ale uformował – na dobre i na złe – całe moje pokolenie (urodzone we wczesnych latach osiemdziesiątych i idące do pierwszej klasy mniej więcej w czasie, kiedy trwały obrady okrągłego stołu). Film ów wszedł co prawda na polskie ekrany w roku 1991, ale już w 1990 można było zobaczyć krótkie klipy w emitowanym przez stacje regionalne „Kinie z satelity”. Oto sporych rozmiarów żelazko spada przez długi tunel i wali prosto w nos groźnego knypka w wełnianej czapce. To trzeba zobaczyć!

(…)

Całość tekstu dostępna jest na portalu Stopklatka.pl; zapraszam!

V Kinematograf Filozoficzny

2010-12-01T19:33:00.000+01:00

Już wkrótce początek mojej ulubionej imprezy filmowej! Kinematograf Filozoficzny jest na pewno skromniejszy rozmiarami niż Era, Off Camera czy Cammerimage (wszystkie znakomite), ale – nie waham się tego powiedzieć – nie ma drugiej imprezy, która byłaby programowana równie pieczołowicie i stanowiła z roku na rok domkniętą, narracyjną wręcz całość. Kinematograf to niewielki diament, o którym wciąż wie za mało widzów (w zeszłym roku z przykrością stwierdziłem, że na pokazie filmu Zakazane światło prawie nie było filmoznawców - tymczasem jest to jeden z najlepszych polskich filmów ostatnich lat!).

Tegoroczny program dotyczyć będzie filozofii Wschodu. Niestety, inne obowiązki nie pozwolą mi na uczestnictwo w całości, ale z całą pewnością wybiorę się na wieczór beatnikowski pod kuratelą Urszuli Tes i na pokaz nowego filmu Pawła Kuczyńskiego (o tym znakomitym reżyserze pisałem tutaj).

Całość programu znajdziecie tutaj; naprawdę nie wolno przegapić Kinematografu!

Maczeta (2010; Rodriguez, Maniquis)

2010-11-29T10:11:00.002+01:00

Ocena: **

Marksistowski komiks Rodrigueza i Maniquisa potwierdza to, co i tak już wiedzieliśmy: Rodriguez to reżyser z dużą energią i płytką wyobraźnią. (O Maniquisie za wcześnie mówić; to jego pierwszy film). Zestawienia z Tarantino były zawsze chybione – mimo wspólnego umiłowania do poetyki expolitation. Jaskrawa różnica ich stylów ujawniła się najpełniej w dyptyku Grindhouse (2007), a i teraz trudno o niej zapomnieć, skoro Rodriguez pracuje w podobnym gatunku kina zemsty (revenge flick), jak Tarantino w Kill Billu (2003-04).

Tarantino jest wybitnym stylistą; potrafi znaleźć wizualny klucz dla opowiadanej historii i inkrustować ją zadziwiającymi detalami, które zostają w pamięci na bardzo długo (a czasem zaczynają wręcz żyć własnym medialnym życiem). Rodriguezowi o wiele bliżej do prawdziwego kina klasy B, które Tarantino twórczo przetwarza na własną, niepodrabialną modłę. Pomysłowość w Maczecie dotyczy w zasadzie tylko rozlicznych sposobów wypruwania flaków – i faktycznie udaje się tutaj osiągnąć trochę makabrycznego slapsticku, jak w scenie zeskakiwania na linie z czyjegoś jelita. Ale już ciekawej inscenizacji, niepowszednich elementów wizualnych, pomysłowego użycia muzyki – u Rodrigueza próżno szukać. Nie ma też maestrii dialogowej, tak ważnej u Tarantino – i nie ma potrzeby zatrzymania się na chwilę i smakowania piękna wykonawców, słowa (nawet grubego) i gestu samego w sobie. A to sprawiało właśnie, że niektóre sekwencje z Tarantino wbijały się od razu w sam środek kinowego kanonu.

Oczywiście trudno czynić zarzut z tego, że ktoś nie jest Tarantinem – ale faktem pozostaje, że Rodriguez nie oferuje zbyt wiele, jeśli idzie o indywidualny styl. Komiksowa przemoc w tym filmie kilkakrotnie staje ością w gardle, jak w scenie zastrzelenia ciężarnej Meksykanki nielegalnie przekraczającej granicę. Jest to bodaj najgrubiej ciosany kawałek politycznej satyry w kinie ostatnich lat („Urodziłoby się już na naszej ziemi i dostało obywatelstwo”) - nie widzę wielkiej różnicy między tą sceną a polskimi plakatami antyaborcyjnymi z krwawymi płodami w metalowych miskach, które powitano ze świętym oburzeniem.

Nad całym filmem powiewa czerwona flaga – Rodriguez nie wstydzi się nawet umieszczenia żenującej sceny „klasowego rozpoznania”, w której ochroniarze białych milionerów zaczynają drogą dedukcji pojmować swe internacjonalistyczne braterstwo z wyzyskiwanymi Meksykanami. Bogaci są tu dewiantami snującymi seksualne fantazje o własnych córkach, a De Niro nieźle się bawi podrabiając teksański akcent i siejąc propagandę nienawiści do imigrantów – jego senator jest dość zabawnym politycznym plakatem, choć znowu: Rodriguezowi starcza wyobraźni tylko na tyle, by wsadzić go za kierownicę… taksówki. Taka słoniowata intertekstualność pozwala co najwyżej na leniwy rechot – nie ma w niej za grosz dowcipu.

W finale Maczeta i tłum Meksykanów podnoszą ręce w rewolucyjnym geście jedności i oporu, a ja spuszczam wzrok z lekkim zawstydzeniem. Nie mam nic przeciwko lewicowym plakatom w wersji pop (gdybym miał, nie mógłbym cieszyć się żadnym filmem Kena Loacha), ale przeszkadza mi brak większego polotu w filmie z założenia pastiszowym. Bawiłem się na Maczecie całkiem nieźle, ale w dwa dni po obejrzeniu z trudem przywołuję w pamięci obrazy z tego filmu. Jeśli coś wbija się w podświadomość, to dziobata twarz Danny’ego Trejo – gdyby on i Tarantino pracowali razem, jestem pewien że powstałby z tego klasyk.

PS. Największe brawa biję specom od obsady. Trzeba było nie lada fantazji, by wydobyć z zapomnienia Jeffa Faheya, który daje tu świetny występ – z przylizaną siwą grzywą teksańskiego milionera i dziko błękitnymi oczami. Cheech Marin i Jessica Alba też dają radę.

15. Konkurs im. Krzysztofa Mętraka

2010-11-22T09:18:00.000+01:00

[Konkurs (1964, Forman)]

Ważne ogłoszenie!

ZERRO sp. z o.o., we współpracy z Polskim Instytutem Sztuki Filmowej oraz Stowarzyszeniem Nowe Horyzonty, ogłaszają piętnastą, jubileuszową, edycję konkursu o nagrodę im. Krzysztofa Mętraka. Konkurs ma na celu promowanie młodych ludzi piszących o filmie: studentów, dziennikarzy, krytyków.

Z wielką przyjemnością zawiadamiamy, że patronat nad konkursem już po raz piąty objęła Pani Agnieszka Odorowicz, Dyrektor Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej,
a kierowana przez nią instytucja jest fundatorem wszystkich nagród finansowych.

Warunki uczestnictwa w konkursie:

– wiek do 32 lat;

– co najmniej trzy teksty krytyczne o tematyce filmowej, z których przynajmniej jeden powinien być dotąd nigdzie nie publikowany

– całkowita objętość wszystkich nadesłanych prac nie może przekroczyć dwudziestu stron maszynopisu (ok. 32 000 znaków)

– do pracy należy dołączyć krótki życiorys

– termin nadsyłania prac mija 6 marca 2011 r.

Jury dużą wagę przywiązuje do różnorodności nadsyłanych tekstów (recenzja, esej, szkic, itp.).

Przyznane zostaną następujące nagrody:

I nagroda – rzeźba autorstwa Adama Myjaka oraz 10.000 zł.

II nagroda – 5.000 zł.

III nagroda – 2.500 zł.

Jury zastrzega sobie prawo do innego podziału nagród.

W skład jury wchodzą: Jerzy Górzański, prof. Marek Hendrykowski, Artur Majer (PISF), Anna Osmólska-Mętrak (przewodnicząca), Janusz Zaorski oraz laureaci poprzednich edycji nagrody: Mateusz Werner, Andrzej Szpulak, Michał Chaciński, Paweł Felis, Michał Oleszczyk, Dariusz Arest, Jakub Socha, Michał Walkiewicz, Krzysztof Świrek i Agnieszka Jakimiak.

Prace w formie elektronicznej prosimy przysyłać na adres konkursmetraka@gmail.com

Rozstrzygnięcie konkursu nastąpi z początkiem maja 2011 r., zaś uroczyste wręczenie nagród (wraz z projekcją wybranego przez Laureata filmu) odbędzie się tradycyjnie 25 lipca (w dniu imienin Patrona) podczas trwania Festiwalu Filmowego Era-Nowe Horyzonty we Wrocławiu (21–31 lipca 2011).

Nowe notki w tabelce tetryckiej

2010-11-17T06:34:00.000+01:00

Cztery nowe notki w tetryckiej tabelce: Wyjście przez sklep z pamiątkami; Niepowstrzymany; Ostatni egzorcyzm; Pogrzebany.

Zapraszam na Esensję!

Tokijska opowieść (1953, Ozu)

2010-11-15T07:59:00.000+01:00

Kadry Ozu są tak bogate w detal, że żadna plazma nie odda im sprawiedliwości – cudownie, że będziemy mogli się nimi cieszyć we właściwych im kinowych proporcjach. Ludzie wpisani są u Ozu w prostokąty parawanów, korytarzy, framug i okien – mieszkania są tak pełne szczegółów, że oko może wędrować wedle uznania i zawsze trafi na coś ciekawego. Bezruch kamery jest u Ozu formą łaski – nasycony przedmiotami obraz i tak wibruje (podobnie jak wewnętrzna siła znakomitych aktorów).

(…)

Całość tekstu na łamach „Przekroju”.

Hej, skarbie (2009, Daniels)

2010-11-10T20:30:00.001+01:00

Ocena: ***

Powiedzieć, że bohaterka Sidibe jest nieszczęśliwa, to eufemizm. Monstrualna otyłość, niestabilna psychicznie matka, kazirodcze gwałty ojca, kolejne ciąże będące ich następstwami, kłopoty w szkole, wreszcie HIV… Chciałoby się dodać: „do wyboru, do koloru” – i jeśli brzmi to cynicznie, to film jest sam sobie winien. Spiętrzenie plag, jakie spadają na Precious, ma w sobie coś ze skondensowanej telenoweli: nie idzie o to, że cała ta lawina jest nieprawdopodobna, ale o to, że została z pietyzmem skomponowana na nasz użytek.

(…)

Całość tekstu na łamach „Przekroju”.

Recenzja Armonda White'a, o której wspominam w tekście, znajduje się tutaj.

Nowe notki w tabelce

2010-11-09T10:30:00.000+01:00

Zapraszam do tetryckiej tabelki na Esensji, w której pojawiły się nowe notki mojego autorstwa, tym razem o następujących filmach: Amadeusz; Amerykanin; Chrzest; Cyrus; Essential Killing, Hej, skarbie; Piła 3D – Pułapki ożywają; Pirania 3D; Pozwól mi wejść (2008); RED; Tokijska opowieść; Zanim odejdą wody; Zwycięzca.

Tabelka znajduje się tutaj.

Chrzest (2010, Wrona)

2010-11-07T21:59:00.002+01:00

Ocena: *1/2

W kinie Marcina Wrony kobiety są jak puchary przechodnie: świecą pustymi oczkami równie ładnie przy facecie nr 1 i facecie nr 2. Są dziedziczone, niczym starotestamentowe żony zmarłych braci, a reżyser skupia się na wrzaskach i łzach mężczyzn, rzucających się sobie to w ramiona, to do gardeł. W Chrzcie – bardziej nawet, niż w Mojej krwi (2009) – prawdziwa love story toczy się na wypartym poziomie homoerotycznym, podczas gdy (bezbłędnie nazwana przez Michała Walkiewicza) kobieta-paprotka mruga bądź jęczy, w zależności od tego czy akurat jest ozdobą, czy dmuchaną lalką.

Wrona jest niezłym reżyserem, ze świetnym wyczuciem kadru i przestrzeni, ale ma fatalną ułomność: nie dostrzega płycizny materiału literackiego, na którym pracuje. Bierze pusty, wydumany od początku do końca scenariusz, i chce opowiedzieć go jak wczesny Scorsese. Różnica jest taka, że tamten czerpał z siebie pełnymi, brutalnymi garściami – Kto do mnie puka? (1967) i Ulice nędzy (1973) to filmy, w których dokonuje autoanalizy tak bezlitosnej, że musiała mieć moc terapeutyczną. Ponadto Scorsese był zainteresowany czymś więcej, niż sobą tylko: sceneria jego filmów jest doświadczona i przeżyta; wylewa się na ekran z rezerwuaru wieloletnich, bacznych obserwacji rzeczywistości.

U Wrony rzeczywistości nie ma; jest wybielona Ikea i gangsterzy wzięci z kina, tyle że wyzuci z charyzmy. Żenująca scena rozmowy o żebrach wycinanych na potrzeby auto-fellatio (kompletnie chybiona pod względem tonu i mająca się jak pięść do nosa wobec reszty filmu), ukazuje zupełną bezradność tematyczną Wrony – marzy mu się scena jak z Tarantino i myśli, że wystarczy by bohaterowie gadali wulgarne bzdury, a osiągnie ten sam poziom dialogowego mistrzostwa.

Chrzest jest nade wszystko filmem cieniutkim, wątłym i cherlawym; testosteron jest tu tylko syntetykiem. Ograniczenia skali widać zwłaszcza w wyborach muzycznych: „Ave Maria”, „Sonata księżycowa”, „Ta ostatnia niedziela”, zajeżdżone na śmierć „Gymnopedie No. 3” Satiego… Gdzie wyobraźnia, gdzie polot, gdzie łapczywość takich choćby Tarantino i Scorsese, wychwytujących muzyczne perły popu i budujących wokół nich całe sekwencje…?

Wrona chce opowiedzieć o rzeczach ostatecznych (już same tytuły jego filmów odsyłają do archetypów), ale boi się przyjrzeć własnym postaciom na tyle, by zobaczyć, co kryje się za przypisanymi im arbitralnie rolami. To wymagałoby introspekcji, sympatii i krytycyzmu, a tego Wrona-reżyser (jeszcze?) nie ma. Potrafi kręcić zajmujące sceny i jest być może najzdolniejszym inscenizatorem – obok Pawła Borowskiego i Wojciecha Smarzowskiego – jakiego ma polskie kino. Cóż z tego jednak, skoro nie interesują go implikacje poruszanych tematów…?

Film taki jak Chrzest – gdyby był udany – musiałby zmierzyć się z polskim katolicyzmem jako siłą kastrującą polskich mężczyzn i zmieniającą ich w sfrustrowanych maminsynków, nadrabiających pięściami swą symboliczną impotencję. To nie są teoretyczne bzdety: o tym literalnie jest ta historia, gdyby opowiedzieć ją od początku do końca (i tym właśnie: rozliczeniem z katolicyzmem włosko-amerykańskim, były wczesne filmy Scorsese!). Problem w tym, że Wrona tego nie wie. Chrzest jest w jego filmie poręcznym znakiem niewinności, a zdanie „to jest matka mojego dziecka, święta i nietykalna”, przechodzi niezauważone, mimo że stanowi oś problemu, czyniąc z kobiety istotę aseksualną (na wzór Maryi Dziewicy).

U źródeł kina Wrony wydaje się leżeć nieprzepracowana seksualna frustracja (nie twierdzę, że samego reżysera, ale po prostu właściwa polskiej kulturze), objawiająca się w Chrzcie jako quasi-homoseksualny romans operowy, z kobietą w funkcji zasłony dymnej; prawie jak w Strukturze kryształu (1969) Zanussiego, tyle że z "kurwami" w miejsce "imponderabiliów". Powtarzam: cała ta konfuzja jest właściwa polskiej kulturze jako takiej, która zawsze była zajęta innymi rzeczami, niż wymyślaniem języka pożądania (choć akurat Mickiewicz i Słowacki zrobili tu więcej dobrego, niż się im na ogół przyznaje).

Szkoda, że Wrona nie robi kroku w tył, by uchwycić nie tylko nasze odbicie w lustrze, ale i samo lustro – z ramami, gwoździem i od lat niemalowaną ścianą wokół.

The Social Network (2010, Fincher)

2010-11-05T20:54:00.001+01:00

Ocena: ***1/2

Don Draper, Larry Flint, Mark Zuckerberg – bohaterowie naszych czasów przebudowują społeczne skłonności w konsumenckie nawyki. Wypełniają tym samym jedną z najlepszych (i najbardziej kompetentnych, zważywszy autora) definicji kapitalizmu: jest to system zmieniający luksus w potrzebę. Słowa te wypowiedział potentat Andrew Carnegie, który niechybnie przyklasnąłby bohaterowi filmu Finchera, nawet jeśli w głowie by mu się nie pomieściło, co też ten Zuckerberg tak naprawdę zrobił.

The Social Network Davida Finchera aż prosi się, by nazwać go filmem roku bądź dekady – ambicje ma wypisane już w tytule (jak zauważył Jim Hoberman, jest to tytuł wręcz olimpijski w swym dystansie wobec ludzkich spraw). Scenarzysta Aaron Sorkin miał powiedzieć, że Facebook jest najważniejszym tematem naszych czasów, co ujawnia mniej o Facebooku, a więcej o kulturowym zapleczu Sorkina. Niemniej The Social Network jest prawdziwym wydarzeniem: filmem o narodzinach nowego stanu świadomości, nieznanego dotąd w historii ludzkich poczynań. (Nie zapominajmy jednak, że tylko skromny wycinek ludzkości może się tym stanem cieszyć bądź nad nim biadać).

W swym znakomitym eseju o filmie Finchera, zamieszczonym w dwumiesięczniku „Film Comment” (5/10), Scott Foundas trafnie uchwycił istotę Facebooka i Twittera:

Przekształciły [one] miliony spośród nas w gwiazdy naszych prywatnych reality show, włącznie z przynależnymi im ‘znajomymi’ i ‘obserwującymi’ jako publicznością, śledzącą naszą każdą banalną myśl i zmianę nastroju – i z popularnością mierzoną liczbowo równie sprawnie, jak ma to miejsce w wynikach tygodniowego box office’u. (s. 38).

Fincher nie tyle definiuje ten stan, co sugeruje w jaki sposób staje się on fundamentem dla nowej gałęzi biznesu. Tak jak Don Draper sprzedaje w Mad Menach stany wyobraźni zamiast twardych faktów, tak Mark Zuckerberg nie oferuje nowego doświadczenia, tylko totalizację doświadczenia powszedniego, która koniec końców przekształca rzeczywistość społeczną. „Przeniesiemy do Internetu całe społeczne doświadczenie uczęszczania na wyższą uczelnię”, powiada Zuckerberg, obiecując ni mniej, ni więcej, tylko przekształcenie codzienności w wieczne zmierzanie na imprezę, która nigdy się nie odbędzie. Kto kogo lubi; kto z kim siedzi w ławce; kto kogo zaprasza i kto się z kim trzyma – podniesione do setnej potęgi, a jednocześnie uniewinnione przyjazną retoryką, w której jest tylko funkcja „lubię to”, a negacja istnieje wyłącznie pod postacią cichej (quietly ignore) eliminacji z grona znajomych.

Jesse Eisenberg gra tu nie inaczej niż w arcydzielnej Walce żywiołów (2001) Baumbacha, ale tym razem jego wytężone spojrzenie i wyrzucane gwałtownie zdania mają inny kontekst, bo Fincher celowo zmienia go w enigmę. Wytrych do jego wnętrza, dostarczony w postaci zaczerpniętego z Obywatela Kane’a (1941) pomysłu, jakoby każde imperium było budowane na złamanym sercu, jest najsłabszym aspektem The Social Network. Sorkin pisze olśniewające dialogi, ale ma (wyniesiony zapewne z TV) nawyk przemycania w tych dialogach moralnych ocen. Zwłaszcza w finałowej rozmowie z prawniczką brzmi to uderzająco sztucznie.

The Social Network jest reżyserskim majstersztykiem, który czyni o wiele lepiej to, co jego (tytularna, ale jednak) kuzynka – czyli Sieć (1976) Lumeta – czyniła w latach siedemdziesiątych. Lumet, razem z ówczesnym majstrem od dialogów, czyli Paddym Chayefskym, starali się moralizować na temat politycznych niebezpieczeństw niesionych przez telewizję. Mimo że wiele osób uważa Sieć za arcydzieło, ja odnajduję w tym filmie ślady histerii i naiwności, która każe Lumetowi przyjmować ton nazbyt serio. Fincher jest o tyle dojrzalszy, że kręcąc swą własną Sieć na nowe stulecie, woli perspektywę zawężającą. Pokazuje ogrom resentymentu, jaki „gorzej urodzony”, „gorzej zbudowany” i „gorzej ustawiony” żydowski geniusz żywi wobec WASP-owych bliźniaczych półbogów Winklevossów. Po czym obrazuje, jak w akcie zemsty ów geniusz zmienia (prawie) cały świat.

Jeden z bliźniaków powiada: „Jest mnie dwóch!” („There’s two of me!”). Zuckerberg mógłby odpowiedzieć za Josifem Brodzkim: „Jest mnie mniej niż jeden” („I’m less than one”). Ale, jak to często bywa, less is more.

Klatka po klatce: Essential Killing (2010, Skolimowski)

2010-11-01T09:32:00.000+01:00

Film Skolimowskiego jest tak pierwotny i atawistyczny – a zarazem tak mu tęskno do symboli – że w finale mamy tylko biel śniegu, biel konia i czerwień strużki krwi. Jeśli PISF szuka fotosu na oficjalne teczki i promocyjne kubki, już nie musi: Skolimowski dostarczył obrazu, który jest – być może – finalnym podpisem pod spuścizną polskiej szkoły filmowej. Zaczęliśmy od konającego na śmietniku Maćka i od Piszczyka biegnącego polem, na którym pociski szatkowały kapustę. Kończymy jako kraj będący scenografią śmierci afgańskiego Maćka: zaszczutego partyzanta, być może równie niechętnego zadaniu, jak tamten sprzed lat (choć tego się nigdy nie dowiemy).

(…)

Całość tekstu na portalu Stopklatka.

Follow that car!

2010-10-27T09:15:00.000+02:00

Klakson, zakręt, kraksa, syrena! Pościgi samochodowe mają swoją długą kinową historię (a wszystkie drogi prowadzą jak zawsze do Griffitha i – tym razem – do The Girl and Her Trust [1912], gdzie samochód ścigał się z lokomotywą). Siła tych sekwencji jest prymitywna i pierwotna, ale – jak to zwykle bywa w sztukach pięknych – by osiągnąć ów cios w bebechy, artysta musi wymierzyć wszystko od linijki i (w przypadku filmu) uporać się dodatkowo z obezwładniającą logistyką kręcenia w autentycznych lokalizacjach.

Oglądanie dobrze nakręconego pościgu jest fizyczną sensacją, odczuciem zmysłowym – i w tym sensie odsyła nad do samego serca terminu „film sensacyjny”, który w polszczyźnie uchwytuje sedno lepiej, niż angielskie „action movie”. Sensacyjny, czyli taki, którego zadaniem jest nas pobudzić, ożywić, napiąć nasze mięśnie i zwilżyć nasze dłonie; to film, po którym powinniśmy mieć blizny na udach po własnych, wczepionych w nie w trakcie seansu paznokciach.

Mój prywatny ranking pościgów samochodowych układa się następująco:

1. Francuski łącznik (1971, Friedkin) – Właśnie dlatego, że nie wstydzi się naiwnej skali wielkopańskiego Griffitha: tutaj Gene Hackman ściga się z wagonikiem metra!

2. Bullitt (1968, Yates) – Za muzykę konkretną, rozpisaną na opony, asfalt i odpadające kołpaki.

3. The Driver (1978, Hill) – Za cudowny dowcip, jakim jest spokój na twarzy Ryana O’Neala

4. Królowie nocy (2007, Gray) – Za deszcz zakłócający widoczność.

5. Żyć i umrzeć w Los Angeles (1985, Friedkin) – Za jazdę pod prąd i kalifornijskie słońce jeszcze ostrzejsze, niż w Bullicie.

Read My Lips

2010-10-19T19:48:00.002+02:00

Stali Czytelnicy „Fotela…” wiedzą (stąd, stąd i stąd) o mojej słabości do formy zwanej z angielska lip-sync, polegającej – najkrócej rzecz ujmując – na mimicznym wpasowaniu się jednego wykonawcy w wokalną ścieżkę wytyczoną przez wykonawcę innego. Dziś parę słów o samej formie i najpiękniejszych jej filmowych przykładach.

Najwybitniejszym dziełem pożytkującym lip-sunc na dużą skalę jest miniserial Dennisa Pottera pt. Pennies from Heaven (1978), w którym smutek bohaterów rozpraszany jest fantazjami śpiewanymi przez nich samych – tyle że głosami popularnych wykonawców lat trzydziestych i czterdziestych. Bob Hoskins gra nieszczęśliwego sprzedawcę nut, który ucieka od kłopotów materialnych i niemożności seksualnego spełnienia w małżeństwie do piosenek właśnie – niosących jego zdaniem „prawdę o tym, kim wszyscy jesteśmy”. W tej scenie kolejne odrzucone przez żonę awanse erotyczne powodują bezsilny gniew w życiu realnym, a w życiu wyśnionym owocują wyśpiewanym marzeniem o „srebrnym podszyciu każdej ciemnej chmury”:

O ile produkcja BBC – jakkolwiek wspaniała – używa rudymentarnych środków wyrazu dla odróżnienia „prawdy” od „fantazji”, o tyle amerykański remake serialu, czyli Pennies from Heaven (1981) Herberta Rossa, dysponuje o wiele wystawniejszą inscenizacją. W powyższym klipie samo tylko żółte światło i ruch kamery sygnalizowały przejście między dwoma poziomami; we fragmencie poniższym mamy już scenograficzny rozmach, z ławkami szkolnymi zamienionymi w dziecięce fortepiany, podczas gdy Bernadette Peters śpiewa o miłości jako panaceum:

Arcydzieło Pottera – w obydwu wersjach – to melancholijny list miłosny, skreślony przez zawiedzionego kochanka popkultury (afirmującej i zakłamującej życie jednocześnie). Alain Resnais, w swoim Znamy tę piosenkę (1997) – dedykowanym zresztą Potterowi – jest o wiele bardziej beztroski. Inkrustuje swój film lip-synkami, to prawda, ale czyni to niezobowiązująco. Zamiast znaleźć miejsce dla całej piosenki, dać się jej rozwinąć i pozwolić na chwilowe dramaturgiczne jednowładztwo, Resnais ozdabia mowę muzycznymi wyrywkami. Frazy, kawałki zwrotek, czasem sam tylko rym, pomagają bohaterom na dookreślenie mówionych intencji – i mało nas obchodzi, jak mocno ich życie rozmija się z wyśnionym życiem piosenek. Najlepszy przykład poniżej:

Nowe notki w tabelce

2010-10-19T10:19:00.000+02:00

Nowe notki w Tetryckiej tabelce: Social Network; Wyśnione miłości; Jedz, módl się, kochaj. Zapraszam tutaj.

PS. Wkrótce osobny wpis o Social Network!

Steve Martin

2010-10-14T19:53:00.001+02:00

Nie przyznaje się Złotych Malin za najsmutniejszą rolę roku: osobiście nominowałbym do niej Steve’a Martina za występ w To skomplikowane (2009) Nancy Meyers. Martin jest (był?) jednym z największych geniuszy komedii amerykańskiej, bez którego nie byłoby zapewne ani Jima Carreya, ani braci Farrelly’ch. Szkoda, że tak rzadko wraca się dziś do jego najlepszych filmów: bardzo możliwe, że w pamięci zapadnie nam Martin późny, czyli chodzący cień dawnego siebie.

Martin prawdziwy to Martin z lat osiemdziesiątych – czas od Szajbusa (1979) do L.A. Story (1991) można nazwać jego złotym okresem. Persona, jaką stworzył, była unikalna, bo zbudowana na paradoksie: egoistyczne dążenia nie były w jego wykonaniu skażone mizantropią. Był jak W.C. Fields, tyle że miłujący bliźniego. Jego wyszlifowana jeszcze w telewizji persona to idiota (oryginalny tytuł Szajbusa brzmi The Jerk) skłonny do entuzjazmu i spragniony seksu, a jednocześnie całkowicie niewinny i w jakimś sensie przed-seksualny. Martin jest jedynym komikiem, który potrafi uczynić radość samą w sobie zabawną – kiedy w Człowieku z dwoma mózgami (1983) Kathleen Turner w końcu wpuszcza go do łóżka, z oczu Martina sypią się iskry, a zarazem nie ma w nim ani trochę lubieżności. Seks jest dla niego tym, czym cukierek dla dziecka.

Niezwykła fizys Martina (młodzieńcze oczy, męskie rysy, siwe włosy kłócące się ze sztubackim zachowaniem) także odróżnia go od rywali – jego domeną nie jest samoświadoma klownada, jakiej mistrzem jest Carey. Martin jako aktor wrasta w swoją postać i nie puszcza do nas oka, mimo że otaczający go świat jest na poły surrealistyczny – śmiejemy się z absolutnej wiary, z jaką przystępują do działania jego bohaterowie (w przypadku Ace’a Ventury śmiejemy się raczej ze świadomego skoku wybitnego komika w idiotyczną rolę, jaką dla niego napisano – Carey nie pozwala nam o tym skoku zapomnieć).

Właśnie ta autentyczność Martinowego bohatera pozwala na jednoczesną identyfikację (chcemy, żeby mu się powiodło, bo sami chcielibyśmy wierzyć w coś równie mocno, jak on), jak i oderwanie się od niego jako postaci całkowicie niemożliwej. Martin jest jak kosmita, któremu życzymy dobrze, ale o którym wiemy, że ma inny od nas genotyp.

I choć jego fizyczna normalność pozwala mu grać role przeciętnych śmiertelników (jak w Spokojnie tatuśku [1988]), nigdy nie sprawiał mi w tych rolach przyjemności. Martin z jednej strony jest szczęściarzem: nie ma żadnych fizycznych atrybutów, które skazywałby go na komedię (w przeciwieństwie na przykład do Joan Cusack czy Johna Goodmana). Ale tak się składa, że ma atrybuty wewnętrzne, które – raz ujawnione w komedii – nie pozwalają o sobie zapomnieć w rolach poważniejszych. Martin bez szaleństwa i dobrodusznej głupoty to Martin okaleczony – i dlatego w To skomplikowane przypominał chodzącego lekomana, rozpływającego się w szczęściu po przyjęciu złotego strzału valium.

Na dobrą resztę dnia, Martin w najlepszym wydaniu:

Pokazy filmowe w Dublinie

2010-10-09T00:29:00.000+02:00

W dniach 16–17 października br. będę miał przyjemność zaprezentować cztery polskie filmy w zaprogramowanej przeze mnie serii pt. „Civility in Crisis” w Irish Film Institute w Dublinie. Wygłoszę wstępy przed filmami: Skarb (1948), Jak żyć (1977), O-bi, o-ba, koniec cywilizacji (1984) i Zero (2009). Tematem przewodnim będzie kryzys więzi społecznych.

(Klikając w poszczególne tytuły można uzyskać informacje o godzinach konkretnych seansów.)

Zapraszam wszystkich, którzy będą w tym czasie w Dublinie, a także proszę o przekazanie informacji tym, którzy tam mieszkają i mogą być zainteresowani takim wydarzeniem.

Klatka po klatce: Jedz, módl się, kochaj (2010, Murphy)

2010-10-03T11:03:00.002+02:00

Ocena: *1/2

„Cześć Boże, miło Cię w końcu poznać”, powiada klęcząca Julia Roberts w swym najnowszym filmie, na kilka minut przed poinformowaniem męża o planach rozwodowych. Bóg, jak to w Jego zwyczaju, milczy (choć wstawione mimochodem ujęcie spod sufitu sugeruje, że przynajmniej słucha). Scen modlitewnych nie ma w kinie komercyjnym zbyt wiele, dlatego aż podskoczyłem w fotelu, kiedy zobaczyłem z jaką dosłownością reżyser Ryan Murphy potraktował środkowe ogniwo bombastycznego tytułu.

(...)

Całość tekstu na portalu Stopklatka.pl - zapraszam!

Nowe oceny w tabelce

2010-09-26T22:25:00.000+02:00

Garść nowych ocen w Tetryckiej tabelce: Jestem miłością, Wall Street: Pieniądz nie śpi, Tetro, Jestem twój i kilka innych.

Zapraszam!

"Doktorant w maśle"

2010-09-23T16:38:00.000+02:00

W dzisiejszej „Gazecie Wyborczej” (23 września, s.19) pojawiło się ciekawe opowiadanie science-fiction pióra prof. Jana Hartmana z Uniwersytetu Jagiellońskiego, pt. „Doktorant w maśle”. Zaczyna się od wspomnienia osobistego szczęścia (autor w roku 1990 dostał się na studia doktoranckie na UJ) i surowej reprymendy: „(…) dzisiaj statusem doktoranta otrzymującego stypendium cieszy się znacznie więcej ludzi. Niechaj nie narzekają. I niechaj nie narzekają ci, którzy stypendium nie dostają. Nie może ich starczyć dla wszystkich”.

Główną tezą tekstu jest twierdzenie, że doktoranci w Polsce mają się (vide tytuł) jak pączki w maśle i że „małe są [ich] zalewane piwem smuteczki”, a sytuacja w naszym kraju – jeśli idzie o studia doktoranckie – jest „niezła” i „doprawdy nie wypada już żądać więcej”. Cóż: jeśli ktoś był doktorantem dwadzieścia lat temu i zachował tak wiele nostalgicznych wspomnień z tego okresu („miałem z żoną pokoik w akademiku”; „pracowałem na planie Listy Schindlera”), jego ocena faktycznej sytuacji dzisiaj, w roku 2010, może być nieco spaczona.

Studia doktoranckie na uczelniach państwowych w Polsce są (w przeważającej części) upokarzającym, łamiącym ducha doświadczeniem przede wszystkim dlatego, że ich instytucjonalny kształt całkowicie rozmija się z ideowymi deklaracjami wypowiadanymi od niechcenia przez tych, którzy doktoraty mają już dawno za sobą i pisali je w innych warunkach społeczno-ekonomicznych. W tekście Hartmana możemy m.in. przeczytać, że „oczekiwanie, iż doktorant będzie się cieszył pełnią praw pracowniczych, jest nieskromne i egoistyczne” – sformułowanie o tyle ciekawe, że ustawia dyskusję w paradygmacie rodzicielsko-wychowawczym, a nie interesownym: a tylko ten ostatni może stać się punktem wyjścia do pragmatycznej dyskusji o najlepszych dostępnych rozwiązaniach.

Co mam na myśli pisząc: „interesowny”? Bardzo prostą rzecz: studia doktoranckie są (powinny być!) rodzajem kontraktu. Ponadprzeciętnie zdolna i głęboko zainteresowana danym przedmiotem jednostka oferuje instytucji naukowej cztery lata swojej pracy, potencjalnie przyczyniając się do przyszłego wzrostu owej instytucji. Instytucja w zamian oferuje jednostce częściową opiekę finansową, przewodnictwo naukowe i ewentualność zatrudnienia, jeśli jednostka wykaże się wystarczającą pracowitością, talentem i determinacją. W układzie tym nie ma nic wzniosłego ani romantycznego – jest wymianą dóbr – i dopiero na jego pomyślnym przeprowadzeniu można ewentualnie budować wizję trwałego wkładu do danej dziedziny nauki (co jest najwyższą i ostateczną aspiracją każdego naukowca, choć bynajmniej nie warunkiem sine qua non jego owocnej pracy zawodowej).

Bolączką studiów doktoranckich w Polsce jest (1) nadmierna ilość studentów przyjmowanych na owe studia; (2) całkowity chaos programowy obowiązujących doktoranta przedmiotów, wymyślanych zgodnie z zasadą: „Profesorowi Pimce brakuje kursu do pensum, niech zrobi coś z doktorantami”; (3) brak etosu opartego na etyce wysiłku i gratyfikacji; (4) brak przygotowania doktorantów do konkurowania na międzynarodowym rynku akademickim; (5) feudalny – stanowiący zaszłość komunizmu – stosunek (niektórych) profesorów do swoich doktorantów i (niektórych) doktorantów do swoich profesorów.

Hartman kilkakrotnie używa słowa „umasowienie” w kontekście studiów doktoranckich – i zdaje się nie dostrzegać, że to właśnie ono jest sednem problemu. Jeśli na studia doktoranckie w danym roku niewielki instytut przyjmuje 10 osób, to nie tylko jest to gwarancja tego, że najzdolniejsi z tej dziesiątki stracą realne szanse na stypendium w należytej wysokości, ale i tego, że cała dziesiątka studiów tych nie skończy. Fakt, że studia doktoranckie są traktowane w naszym kraju jako „logiczne następstwo” studiów magisterskich przez tak wielu kandydatów i przez tak liczne instytuty, jest przekleństwem i aktem pychy zarazem. Pychy zgubnej, która koniec końców obniży poziom usług świadczonych przez uniwersytety.

Na studia doktoranckie winna być przyjmowana minimalna liczba najlepszych kandydatów. Każda przyjęta osoba winna dostawać godziwe stypendium – które „godziwe” będzie właśnie dlatego, że nie rozproszy się go na dziesiątki przypadkowych osób. Kto na studia doktoranckie się nie dostanie – niech za nie płaci; może to okaże się wystarczającym bodźcem pozwalającym takiej osobie dorównać otrzymującym stypendia kolegom i koleżankom (albo ich wręcz prześcignąć).

Tekst Hartmana jest smutnym dowodem na zaszczepiony tak wielu wychowankom poprzedniego ustroju feudalizm akademicki. Niewiele dzieli logikę autora od prastarej, atawistycznej logiki wojskowej kocówy: „Chce być jednym z nas? – Niech cierpi!” W roku 1990 ów anty-etos nie raził zapewne tak bardzo, ale dziś – jeśli polskie uczelnie państwowe w ogóle myślą o konkurowaniu z zagranicznymi – tylko przejście do wolnorynkowej logiki kształcenia najlepszych może przynieść jakiekolwiek dalekosiężne efekty.

Umasowione doktoraty owocują miazmatycznym uczuciem złudnego bezpieczeństwa zmieszanego z atrofią – nie myli się Hartman nazywając wyśnioną przez siebie wizję „doktorantem w maśle”. Nie chodzi jednak o to, by doktorantowi było ciepło i żeby obrastał tłuszczem – idzie o to, by w jego lodówce nie zabrakło ani masła, ani chleba. Wówczas, zamiast chałturzyć na prawo i lewo – obniżając zarazem poziom własnej naukowej pracy – mógłby on/ona skupić się na pracy naukowej i stać się dla uczelni tym cenniejszym (używam tego słowa celowo i z dumnym przytupem zapamiętałego merkantylisty) nabytkiem.

Matka Teresa od kotów (2010, Sala)

2010-09-22T19:53:00.002+02:00

Ocena: **

Matka Teresa od kotów jest wystarczająco niepokojąca, by zbałamucić i nie dość prawdziwa, by przetrwać. Film o tak starannej konstrukcji siłą rzeczy błyszczy na naszym graciarskim podwórku, ale ten połysk nie przekłada się na rzeczywistą wartość.

Łatwizna polega na umieszczeniu w centrum akcji zabójstwa dokonanego w moralnej próżni. Jest to najwygodniejszy skrót do zdobycia plakietki z napisem „bezlitosna wiwisekcja zła”, a jednocześnie posunięcie wysoce ryzykowne. Pierwszym wybitnym filmem na ten temat było bodaj Pretty Poison (1968) Noela Blacka; pierwszym arcydziełem: Badlands (1973) Malicka. Ostatnio amoralny mord staje się pieszczochem kina artystycznego (największa w tym zasługa Michaela Hanekego, który w Funny Games [1997] pokazał, że nie trzeba się trapić takimi bzdetami jak motywacja, postać, psychologiczne i sytuacyjne prawdopodobieństwo, etc).

Sala nie zrobił filmu eksploatacyjnego – a tym właśnie: intelektualnym exploitation, jest twórczość Hanekego – ale jego Matka Teresa… jest zbyt zajęta nabijaniem sobie punktów za „skomplikowanie”, by dostarczyć solidnych podstaw, na których komplikacje mogłyby się wspierać. Film sugeruje multum możliwych motywów dla zbrodni – od seksualnych po diaboliczne – ale nie kłopocze się odpowiedzią na najprostsze pytania, w typie: skąd się wzięła Teresa…? Dlaczego ubiera się i maluje tak starannie; tak grzecznie? Ułożona Ewa Skibińska i znoszony Mariusz Bonaszewski (w roli Huberta) to najbardziej niewiarygodna para w kinie ostatnich lat, a ich więź wyjaśniona zostaje jedynie dwiema żenującymi scenami erotycznymi – jedna polega na dyszeniu w ucho, druga nakręcona jest przez wymyślny filtr z rozmazanych traw, który zrobiłby furorę wśród fanów sagi Zmierzch (2008–?).

Mimo, że pieczołowitość realizacji i montażu uruchamia w recenzencie odruch obronny (tak rzadko mamy do czynienia z rodzimym filmem o podobnej zmyślności), koniec końców bardzo trudno jest ukryć rozczarowanie. Czy naprawdę sztuka ma polegać na stawianiu trudnych pytań i sięganiu po gotowe odpowiedzi w typie „wykorzystywanie seksualne”, „Afganistan”, „przemoc w rodzinie”…? Sala kokietuje w wywiadach rzekomą powściągliwością w stawianiu diagnoz, ale jego film stanowi całość zbyt wiotką, by udźwignąć cokolwiek poza banałami. Obrońcy filmu będą twierdzić, że na tym polega reżyserska strategia: że idzie właśnie o kumulację półprawd, która mówi coś o otaczającym nas, ulepionym z półprawd świecie. Dla mnie jednak film musi przede wszystkim dowieść własnej nośności i dyscypliny, bym mógł rzucić się w podobne interpretacje.

Jak nie znoszę Hanekego, tak uważam go za wybitnego reżysera. O Sali na razie nie mogę powiedzieć niczego podobnego. Bałamucić też trzeba umieć.

Nowa forma krytyki fimowej; odc. 2

2010-09-17T12:50:00.000+02:00

Oto kontynuacja cyklu zapoczątkowanego tutaj. Tym razem wziąłem na warsztat tytułową piosenkę z musicalu Faceci i laleczki, który w 1955 sfilmował Joseph L. Mankiewicz. Wersja piosenki tytułowej, jakiej użyłem, pochodzi z broadwayowskiego wznowienia z roku 1992.

Proszę o wyrozumiałość i… dobrej zabawy!

Lyrics | Bobbie, Walter - Guys and Dolls lyrics

Jej droga (2010, Žbanič)

2010-09-13T07:56:00.001+02:00

Ocena: ***

Luna (Zrinka Cvitesic) i Amar (Leon Lucev) są parą zamieszkałą w Sarajewie. Ona pracuje jako stewardessa, on jako kontroler lotów. Powojenny świat, w którym żyją, wydaje się wyleczony i zagojony – ale co rusz objawia się jakaś blizna. Amar pije; Luna żyje wspomnieniem domu, z którego została wypędzona. Mimo, że bohaterka wykonuje nowoczesny i – przynajmniej symbolicznie – otwarty na świat zawód stewardessy, nigdy nie widzimy miast, do których podróżuje. Jest tak, jakby przeszłość przywiązała ludzi do ich ziemi mocnymi postronkami.

(…)

Całość tekstu na łamach „Przekroju”.

Starość 20-latków: Nowe Hollywood dzisiaj

2010-09-08T16:31:00.000+02:00

Francuska Nowa Fala, której rewolucja polegała na przejęciu kina przez kinofilów, skończyła właśnie pół wieku. Analogiczne – i czołobitne – wobec Nouvelle Vague kino Nowego Hollywood za kilka lat będzie świętować ten sam jubileusz (jeśli za symboliczne jego narodziny uznać premierę Bonnie i Clyde’a (1967) Arthura Penna). O ile obie rocznice stanowią świetny pretekst do podniosłego zdmuchiwania urodzinowych świeczek (i organizowania retrospektyw, takich jak ta godardowska na wrocławskiej Erze Nowe Horyzonty), o tyle warto zapytać, co naprawdę mamy na myśli, kiedy śpiewamy mechanicznie „Sto lat”. Czy pragniemy więcej tego samego? Powrotu kina do lat jego świetności, jak zwykło się określać lata 60. i 70.? A może nowych filmów podpisanych legendarnymi nazwiskami: Coppola, Spielberg, Lucas, Scorsese, De Palma?

(…)

Całość tekstu na łamach „Przekroju”.

Tetro (2009, Coppola)

2010-09-08T16:18:00.001+02:00

Ocena: **1/2

Ulotność Tetra chwilami pracuje na jego korzyść. Z jednej strony Coppola rzeźbi w swym ulubionym kruszcu, czyli w potraktowanych z operową przesadą relacjach rodzinnych – dlatego dramaturgiczne puste miejsca służą widzowi za rodzaj oddechu od pompy i zadufania, jakie widoczne są na przykład w baletowych partiach Tetra. Z drugiej strony niezborność filmu z wieloma czysto szkicowymi scenami i zupełnie niezgranym zespołem aktorskim może irytować.

(…)

Całość tekstu na łamach „Przekroju”.

Klatka po klatce: Salt (2010, Noyce)

2010-09-06T19:42:00.001+02:00

Ocena: ***

Bohaterki grane przez Angelinę Jolie noszą często krótkie, jednosylabowe nazwiska o melodycznej sile ciosu w szczękę: Smith, Croft, Salt. Co ciekawe, nazwiska te służą za tytuły jej filmów – zupełnie jakby najlepszym opisem tego, co zawierają, było odesłanie do samej ich bohaterki, a nie do wydumanej metafory.

(…)

Całość tekstu na portalu „Stopklatka”. Zapraszam!

Chéri (2009, Frears)

2010-08-25T22:45:00.000+02:00

Ocena: **

Prostytucja płodzi eufemizmy. Robimy unik mówiąc o najstarszym zawodzie świata; wywijamy się mało konkretnym nierządem. Rewolucja seksualna co prawda rozwiązała nam nieco języki, ale fenomen handlu własnym ciałem pozostaje wstydliwy i napiętnowany. Kłopotliwy i dla prawa, i dla obyczaju – wymarzony zatem dla kina.

Steven Soderbergh dał nam niedawno zimny, analityczny wgląd w życie luksusowej call-girl (obecnie nazywanej eskortą) w swym The Girlfriend Experience (2009). Na tym tle gest Stephena Frearsa, sięgającego do pokrytych kurzem pism francuskiej skandalistki Collette (1873–1954), musi wydać się z jednej strony staroświecki, a z drugiej całkowicie logiczny. Wszak Frears udowodnił już lata temu, w Niebezpiecznych związkach (1988), że nie jest mu obce francuskie podejście do spraw ciała (dwie części pożądania na jedną część rytuału; odwrotnie niż na jego rodzinnych Wyspach).

Chéri brzmi dla naszych zbombardowanych reklamą uszu bardziej jak nazwa czekoladki z likierem, niż obietnica filmowego szaleństwa. Może właśnie dlatego sprawiany przez ów film zawód nie jest szczególnie dotkliwy (chyba że ktoś pójdzie do kina oczekując dzieła na miarę Królowej [2006]). Co prawda prestiż nowego projektu jest ewidentny już w samej obsadzie – pamiętna z Niebezpiecznych związków Michelle Pfeiffer tu dostaje rolę wiekowo bliższą Markizie De Merteuil – ale film aż do końca nie znajduje właściwego tonu i przypomina trwającą półtorej godziny rozbiegówkę do akcji właściwej.

Pfeiffer gra tu starzejącą się paryską kurtyzanę Leę de Lonval, która bierze pod swe skrzydła młodego syna przyjaciółki po fachu. Jeśli poprzednie zdanie zawiera aż trzy eufemizmy, to pokrywa się to ze strategią reżyserską Frearsa (wywiedzioną zapewne z literackiego oryginału, którego piszący te słowa nie zna). Żadnej dosłowności; same mrugnięcia i półuśmiechy. Brzmi to atrakcyjnie, ale wykonane zostaje dość nużąco. Romans Lei z ladaco (zwanym przez nią Chérim) jest inkrustowany erotyczną konfekcją w rodzaju ujęć nagich pleców z rozsypanym bujnym włosem Pfeiffer, a także hojnie eksponowanym – dla kontrastu idealnie bezwłosym – torsem Ruperta Frienda, okutanego w wiecznie zsuwającą się satynę szlafroków.

Film nie zajmuję się ceną, jaką musi płacić osoba regularnie oddająca swe ciało dla zarobku i klasowego awansu. Źródłem bólu jest tu raczej niesprawiedliwość biologii, która zgodnie ze słowami narratora za bardzo oddaliła daty urodzin Lei i Chériego. Czy Lea czuje do swego ciała wstręt…? Czy coś w niej umarło przez te wszystkie zapłacone z góry noce…? Jako się rzekło, Frearsa ta ewentualna cena nie obchodzi (a przecież jakaś być musi: inaczej Gigi [1959] z pamiętnej musicalowej adaptacji Colette nie buntowałaby się przeciwko zostaniu kurtyzaną).

Przygoda Lei i rozpustnego młodzieńca wyda niespodziewane miłosne owoce, z których najtrwalsza okaże się wzajemna tęsknota. Trudne wybory, jakie przez wzgląd na pozycję społeczną i planowane potomstwo będzie musiał podjąć Chéri, faktycznie eksplodują dopiero w długiej scenie finałowej rozmowy z Leą. Dramaturgicznie jest to rdzeń filmu – pojawiający się niestety po niewczasie, kiedy widz zdążył się już znudzić sfingowaną elegancją całości.

Film wpada bowiem w tę samą pułapkę, która pogrzebała Panią Henderson (2004) tegoż Frearsa: frywolny ton nie jest tu czymś zapracowanym, ale zostaje narzucony arbitralnie już od sceny pierwszej. Nie zdążyliśmy jeszcze poznać postaci, ale już wmawia się nam, że będzie z nimi niezła zabawa. Kathy Bates, jako matka (i poniekąd stręczycielka) Chériego, zostaje wciśnięta w absurdalne kostiumy wypychające biust na wysokość podbródka – i ustawiające postać jako groteskową jeszcze zanim otworzy usta. Podobnie jest z większością aktorów drugiego planu, ucharakteryzowanych na chodzące karykatury figlarnego wyuzdania, które z czasem przestaje być śmieszne, a zaczyna trącić cynizmem.

W środku tego smutnego w gruncie rzeczy – choć w założeniu rubasznego – cyrku znajduje się Michelle Pfeiffer. Jej Lea powiada w pewnym momencie, że dobre ciało się nie starzeje – i choć nie dodaje ani słowa o ewentualnym chirurgicznym wspomaganiu, którego żywym dowodem jest twarz samej Pfeiffer – to przyznać trzeba, że i postać, i aktorka, promieniują w tym filmie pięknem. Cóż z tego, że wszystkie jej kwestie mówione są na jednym rejestrze (pomruku seksownego kociaka z czasów Człowieka z blizną [1983]), skoro patrzą na nas te dobrze znane, błyszczące oczy, nawykłe do podziwu i atencji…? Tego spojrzenia nie da się podrobić; Pfeiffer jest prawdziwą gwiazdą kina i bez niej cały film straciłby rację bytu.

Miarą artystycznej pośledniości Chériego jest chociażby to, że komputerowej korekcji barwnej używa się tu, by dostosować odcień lazurowego morza do sukienki głównej postaci – nie odwrotnie. Póki jednak nosi tę suknię Pfeiffer, jesteśmy w stanie wybaczyć i ową sztuczność, i wyraźny brak pasji, jaki dotknął wszystkich bodaj współtwórców tego bardzo mechanicznego filmu. Kiedy przychodzi pora na ujęcie ostatnie i Pfeiffer zwraca oczy prosto na nas, cała historia nie w porę przychodzącej i nie w porę uświadomionej miłości zyskuje odpowiedni ciężar. Fakt, że dzieje się to o 90 minut za późno, stanowi jeszcze inny wariant owej dziwnej asynchronii oczekiwań, na którą uskarża się narrator filmu.

Szkoda tylko, że w tym wypadku jest to rozdźwięk między filmem a jego widzem. Trudno też przejąć się porażką Frearsa na tyle, by zamarzyć o podobnym rozwiązaniu sprawy, jakie za najlepsze uznał koniec końców biedny Chéri.

Wykład: Filmowy Nowy Jork (video)

2010-08-18T22:49:00.000+02:00

Na stronie Międzynarodowego Centrum Kultury pojawił się pełny zapis wideo mojego wykładu o Nowym Jorku w kinie amerykańskim. Wykład zaczyna się na pozycji 0:41, zapraszam do obejrzenia. Kliknij tutaj.

American Documentary Showcase

2010-08-16T08:44:00.003+02:00

Zapraszam do udziału w pokazach American Documentary Showcase, gdzie będę moderował rozmowę z filmoznawczyniami i dokumentalistkami: Ann Alter i Karen Rodriguez.

Na przestrzeni trzech dni zostaną pokazane następujące filmy (kliknij w tytuł, by zobaczyć trailer):

WTOREK, 17:00, MCK w Krakowie (Rynek Główny 25)

Bronx Princess (2008, Yoni Brook & Musa Syeed)

Notes on Liberty (2009, Karen Rodriguez - krótki metraż)

WTOREK, 19:00, MCK w Krakowie

The Betrayal (Nerakhoon) (2008, Ellen Kuras)

ŚRODA, 17:00, MCK w Krakowie

Street Fight (2003, Marshall Curry)

ŚRODA, 19:00, MCK w Krakowie

Frontrunners (2008, Caroline Suh)

CZWARTEK, 16:00, Centrum Sztuki Impart we Wrocławiu (ul. Mazowiecka 17)

Trouble the Water (2008, Tia Lessin & Carl Decli)

CZWARTEK, 18:30, Centrum Sztuki Impart we Wrocławiu (ul. Mazowiecka 17)

A Village Called Versailles (2009, S. Lao Chiang)

CZWARTEK, 20:15, Centrum Sztuki Impart we Wrocławiu (ul. Mazowiecka 17)

Notes on Liberty (2009, Karen Rodriguez - krótki metraż)

Zapraszam!

Zły porucznik - Przystań: Nowy Orlean (2009, Herzog)

2010-08-13T10:49:00.001+02:00

Ocena: ***

Dziwne zwierzę: remake quasi-kultowego filmu policyjnego Abla Ferrary zmieniający miejsce akcji oryginału, ton i stawkę opowieści, nakręcony na dodatek przez zupełnie innego reżysera. I choć Werner Herzog oficjalnie przyznał, że „nie wie, kim jest pan Ferrara”, a ten ostatni zadeklarował, że twórcy nowego filmu winni „sczeznąć w piekle”, trudno się w tym nie dopatrywać kumpelskiej zmowy pokazującej język powadze filmowego światka. A nawet jeśli zmowy nie było, panowie pogodzą się na pewno któregoś dnia w filmowych zaświatach – obydwa filmy są bowiem siebie warte, nawet jeśli nie mogłyby bardziej się od siebie różnić.

(…)

Całość tekstu dostępna na łamach „Przekroju”.

Filmowy Nowy Jork, pokaz II

2010-08-11T16:38:00.000+02:00

13 sierpnia (piątek), o g. 17:00, zapraszam na drugi z cyklu czterech pokazów towarzyszących wystawie fotografii Andreasa Feiningera, pod zbiorowym tytułem „Filmowy Nowy Jork”. Szczegółowy program można znaleźć tutaj.

Moje nowohoryzontowe Top 5

2010-08-08T22:07:00.000+02:00

[Edgar Ramirez w Carlosie (2010) Assayasa]

Zapraszam do lektury mojego festiwalowego „Top 5” na łamach „Dwutygodnika”.

Filmowy Nowy Jork, pokaz I

2010-08-05T08:29:00.000+02:00

6 sierpnia, o g. 17:00, zapraszam na pierwszy z cyklu czterech pokazów towarzyszących wystawie fotografii Andreasa Feiningera, pod zbiorowym tytułem „Filmowy Nowy Jork”. Szczegółowy program można znaleźć tutaj. Przed filmem wygłoszę wstęp i zaprezentuję rzadko pokazywane archiwalne materiały wideo.

Klatka po klatce: Incepcja (2010, Nolan)

2010-08-01T14:59:00.000+02:00

Ocena: ***

Na poły rozdęta, na poły elegancka, „Incepcja” to elektryzujący stop autorskiej wyobraźni Christophera Nolana z wielomilionową machiną produkcyjną Hollywoodu. Wszystkie siły i słabości takiego układu są tu widoczne jak na dłoni: efekty specjalne osiągają wymiar wizualnej poezji, ale już wielotonowy jazgot muzyki Hansa Zimmera przypomina, że jesteśmy w multipleksie.

(…)

Całość tekstu na łamach „Stopklatki”.

Wejście w pustkę (2009, Noé)

2010-07-23T08:28:00.000+02:00

Ocena: ***

Era Nowe Horyzonty wystartowały! Festiwal otwarła wariacka pośmiertna odyseja: quasi-kazirodcza fantazja, w której siostra rodzi własnego brata, a finał rozgrywa się w kanale rodnym w trakcie stosunku. Tunele anatomiczne i architektoniczne, otwory i neony, steadicamowy rausz, pozytywny test ciążowy spoczywający na okładce „Tybetańskiej księgi umarłych”, fatalne dialogi i zdumiewający montaż – to wszystko znajdziecie w Wejściu w pustkę: najbardziej narcystycznym i najmniej zdyscyplinowanym filmie Gaspara Noé, którego i tak nie wolno przegapić.

Więcej o filmie na anglojęzycznej wersji „Fotela…”.

Dwie czołówki

2010-07-21T21:20:00.003+02:00

[Dave /Keir Duella/ na fotelu po prawej stronie; 2001: Odyseja kosmiczna (1968)]

Dziś będzie nostalgicznie. Korzystając z faktu, że zakupiłem program „Magix: Ratuj swoje kasety wideo!” i wczoraj trochę z nim poszalałem, chciałem przypomnieć dwa cykle telewizyjne, które – bez żadnej przesady – zadecydowały o tym, kim jestem dzisiaj. Jeden nazywał się „Sto na sto, czyli sto filmów na stulecie kina” i został wyemitowany przez TVP w roku 1995 (nietrudno się domyślić, co upamiętniał). Drugi to „Mistrzowie kina”, który był obecny na antenie przez dobrych kilka lat (poniedziałkowe późne wieczory na TVP1).

Jeśli idzie o „Sto na sto”, obejrzałem go wówczas (prawie) w całości – i nagrałem każdy jeden film, z wyjątkiem 2001: Odysei kosmicznej (1968), w trakcie emisji której nastąpiła awaria prądu. Do dziś pamiętam, jak wszystko wokół zgasło w najbardziej trzymającym w napięciu momencie (Dave wychodzi w przestrzeń, by ratować Franka). Popłakałem się wtedy, jak na dziecko przystało (nie zapomnę tej daty: 27 kwietnia 1995!). W tamtym czasie naprawdę nie było możliwości zdobycia filmu skądinąd. W wypożyczalniach były tylko nowości; Internet nie istniał; moja rozpacz była czarna jak smoła.

Wspomnienie osobiste nr 2: rok temu przebywałem na stypendium naukowym w Nowym Jorku i uczestniczyłem w zajęciach Jima Hobermana zatytułowanych „Cinema Since 9/11”. Pomijam fakt, że były to absolutnie najlepsze zajęcia, w jakich kiedykolwiek dane mi było wziąć udział – to nie ma teraz znaczenia. Cały kurs rozpoczął się projekcją 2001… Kubricka z blu-ray’owej płytki na wielkim szkolnym ekranie. Te konkretne zajęcia były zatytułowane „Is Future Still What It Used to Be?”, czyli – w wolnym tłumaczeniu – „Czy przyszłość ma się po staremu?”. Oglądając ten film 14 lat po tamtej przerwanej przez strzybnicką elektrownię projekcji – tym razem w rewelacyjnej rozdzielczości konkurującej z celuloidem – poczułem jak zalewa mnie fala szczególnego uczucia. Nie tyle nostalgii, co dyskomfortu. Bo przecież przez tych 14 lat, jeśli coś się we mnie i w świecie wokół zmieniło, to z całą pewnością to jedno: dziś bardziej przypominamy Kubirickowskich astronautów. Obklejeni iPhone’ami, szukający w swych skrzynkach tej jednej wiadomości, która zmieni nasze życie (w godzinnych odstępach) – i czatujący na wizualnym Skypie dokładnie tak, jak Frank ze swoimi rodzicami, zdmuchującymi urodzinowe świeczki o kilka lat świetlnych od ich syna.

Napiszę wkrótce więcej o kursie Hobermana, bo myślę że może to zainspirować uczących i studiujących na naszych uczelniach. Teraz jednak wróćmy do nostalgicznej obietnicy z samego początku: oto dwie czołówki z keyboardowym beatem w tle, które już na zawsze pozostaną – jak powiedziałby Guy Maddin – wypalone na moim umyśle:

Wywiad z Kimberly Reed

2010-07-20T22:08:00.000+02:00

Zapraszam do lektury mojego wywiadu z reżyserką Synów marnotrawnych (2010), Kimberly Reed, opublikowanego w magazynie Slant.

Mój wpis o samym filmie dostępny jest na anglojęzycznej wersji mojego bloga.

Oczy szeroko otwarte (2009, Tabakman)

2010-07-15T14:26:00.000+02:00

Ocena: ***1/2

Oto kolejny, po Poważnym człowieku (2009) Coenów, film o religijnym Żydzie doświadczającym próby. W Oczach szeroko otwartych nie ma jednak humoru, ani spiętrzenia nieszczęść. Zamiast lawiny spadającej z zewnątrz, Tabakman wybiera lawinę spadającą w nas samych, zwaną też namiętnością.

(…)

Całość tekstu na łamach „Przekroju”.

Dlaczego nie będziemy drugą Rumunią

2010-07-13T23:38:00.000+02:00

W nowym „Przekroju” (28/10) Piotr Marecki słusznie stawia Rumunię za wzór do naśladowania przez polskich filmowców. Czytam, zgadzam się, ale… jedna ręka nie klaszcze. Dlaczego?

Nie wierzę, by polskie kino wyszło prędko z zapaści i nie wierzę, by udało nam się powtórzyć „rumuński cud”. Przyczyna jest prosta: nasze myślenie o kinie jest śmiertelnie skostniałe. Nadal wydaje nam się, że dobry polski film to taki, który „sprawnie opowie zajmującą historię”. Z drugiej strony wpojony nam przez komunę (i nie tylko) snobizm każe kląć na „hollywoodzką szmirę” i oczekiwać, że film europejski (a zatem i polski) ową szmirę jakoś prześcignie, przekroczy, zaoferuje coś „innego”, bardziej „artystycznego”.

Otóż jest to myślenie schizofreniczne, bo kino hollywoodzkie i kino „dobrze opowiedziane” – to jedno i to samo. Jeśli chcemy robić kino „zajmujących historii”, powinniśmy udać się na nauki do Hollywood właśnie; organizować warsztaty z tamtejszymi specami od trzech kulminacji, dwunastu kroków i motywacji postaci, w typie Syda Fielda. Bo innej drogi do sprawności warsztatowej nie ma. Dowiódł tego pięknie Paweł Borowski, autor Zera (2009) – najlepiej skonstruowanego polskiego filmu ostatnich lat, zbierającego zasłużone nagrody na całym świecie.

Polskie kino może albo pójść za Borowskim, czego mu (kinu) szczerze życzę, albo – i to jest drugi, równie pożądany wariant – może otworzyć się na eksperyment formalny i zaproponować nową estetykę. Bo to de facto stało się w Rumunii, gdzie kilku reżyserów i scenarzystów ni mniej, ni więcej, tylko przekształciło ekranowy realizm. Ekstremalnie długie ujęcia, odważne zabawy z czasem rzeczywistym, kilometrowe dialogi i równie kilometrowe odcinki milczenia: to wszystko nie jest „sprawnie opowiedziana historia”; to jest kinowy eksperyment z formą.

Śmierć pana Lazarescu (2005) Cristi Puiu: dwie i pół godziny w czasie rzeczywistym, od pierwszych bólów żołądka do tytułowego zgonu. 12:08 na wschód od Bukaresztu (2006) Corneliu Porumboiu: półtorej godziny projekcji, z czego bite 45 minut to podana w skali 1:1 transmisja telewizyjnego talk-show. Wreszcie ostatnie arcydzieło, czyli Policyjny, przymiotnik (2009) tegoż Porumboiu: śledztwo kulminujące 20-minutową dyskusją o semantyce słowa „sumienie”.

Wszystkie te filmy zrobione są z żelazną dyscypliną, ale pozostają eksperymentami. Należą do szczytowych osiągnięć kina ostatniej dekady, ale śmiem twierdzić, że nigdy nie dostałyby dofinansowania od polskiej instytucji – ich scenariusze zapewne wróciłyby z adnotacją: „przegadane”, „nie dość dramatyczne”, „niefilmowe”.

Są dwie drogi. Albo zrozumiemy, że liczy się stereotypowa, ale diabelnie trudna do opanowania sprawność i będziemy ją zdobywać w pocie czoła ucząc się od mistrzów ze Stanów; albo otworzymy się na solidne eksperymenty, które nie będą intelektualną papką à la Nieruchomy poruszyciel (2008), tylko autentycznym estetycznym novum.

Do tego czasu możemy śnić swój sen o Rumunii, podczas gdy sami Rumuni zrealizują jeszcze niejeden wybitny film.

Wykład: Filmowy Nowy Jork

2010-07-13T16:29:00.001+02:00

Zapraszam na swój wykład poświęcony filmowym obliczom Nowego Jorku.

Wykład zorganizowany jest jako impreza towarzysząca wystawie fotografii Andreasa Feiningera w Międzynarodowym Centrum Kultury w Krakowie:

http://www.mck.krakow.pl/view.php?idt=1&idm=592

Start o 17:00 w najbliższy piątek w siedzibie MCK (Rynek Główny 25).

Czas trwania: 90 minut.

Wykład będzie ilustrowany fragmentami filmowymi.

Mam nadzieję do zobaczenia!

***

"Rainbow Collection" na DVD

2010-07-10T10:37:00.000+02:00

Firma Mayfly dodała właśnie dwa tytuły do rozpoczętej niedawno „Rainbow Collection”: odważnej (jak na polski rynek) serii płyt z filmami o tematyce LGBT. I choć dobór nowych tytułów nie wskazuje na obecność jakiejś spójnej polityki programowej, to i tak witam inicjatywę z uznaniem. W naszym kraju organizuje się co prawda przeglądy kina queerowego, ale mają one zawsze posmak enklawy, czy też – jak mówią wtajemniczeni – „branży”. Tymczasem produkcje Mayfly’a można znaleźć w zwykłym sklepie z płytami DVD, gdzieś między Bondem a Pixarem. Kierunek jest dobry, nawet jeśli kroki niepewne.

(…)

Całość tekstu na łamach „Dwutygodnika”.

Fotel na Facebooku

2010-07-09T21:38:00.001+02:00

Od przedwczoraj „Ostatni fotel po prawej stronie” ma swoją stronę na Facebooku. Zachęcam do polecania jej znajomym!

Butch Cassidy i Sundance Kid (1969, G. R. Hill)

2010-07-07T07:51:00.000+02:00

Miło donieść, że klasyk trzyma się mocno – i to więcej niż z jednego powodu. Po pierwsze, udało się tu obsadzić dwie pary najbardziej błękitnych męskich oczu, jakie kiedykolwiek spoglądały na nas z ekranu. Po drugie, ich posiadacze (Robert Redford i Paul Newman, rzecz jasna) znakomicie wygrywają kontrasty między swymi postaciami. Cichy Sundance Kid – jeszcze nieświadomy, że kiedyś użyczy imienia festiwalowi kina niezależnego – sekunduje szelmowskiemu Butchowi, a ten drugi patrzy zazdrośnie na kumpla i jego związek z Ettą (Katharine Ross), w której sam się kocha. Jest w ich wspólnym zbójowaniu niewinność dziecinnej zabawy: Butch dba nawet o to, by nic się nie stało nadgorliwym strażnikom cudzej własności. Zupełnie, jakby przewodził podwórkowej bandzie i pilnował, żeby nikt nie zrobił sobie krzywdy.

(…)

Całość tekstu na łamach „Przekroju”, zapraszam!